Linux’ta tar ile dosya sıkıştırma nasıl yapılır?

Linux işletim sistemi kullanıcılarının en sık karşılaştığı dosya türlerinden biri tar.gz arşivleridir. Bu format, uygulama paketleri, kurulum dosyaları, yedekler ve sistem yapılandırmalarında sıkça kullanılır. Zip’e benzer şekilde çalışsa da açık kaynak ekosisteminde çok daha yaygındır.
Bu yazıda tar.gz dosyalarının ne olduğunu, nasıl oluşturulduğunu ve nasıl açıldığını adım adım anlatacağız. Linux sistemlerinde dosya ve klasörleri arşivlemek için kullanılan temel araç tar komutudur. Tar, birden çok dosyayı tek bir arşivde toplar; gzip ile sıkıştırıldığında boyutu küçülür ve gerektiğinde kolayca açılır.

Tar Komutu Neden Önemlidir?

Tar, yedekleme süreçlerinde dosyaları tek bir paket altında toplayarak yönetimi kolaylaştırır. Taşıma aşamasında bu arşivler başka sunuculara hızlıca aktarılabilir. Sıkıştırma desteği sayesinde depolamada önemli ölçüde alan tasarrufu sağlar. Ayrıca kaynak kodları ve uygulamalar .tar.gz biçiminde pratik şekilde dağıtılabilir.

Tar ve Gzip Temelleri

Tar, dosya ve klasörleri tek bir arşiv dosyasında bir araya getirir. Gzip, bu arşivi sıkıştırıp boyutunu küçültür.
Birlikte kullanıldığında .tar.gz formatı oluşur. Böylece .tar.gz hem arşivleme hem de sıkıştırma avantajı sağlar.

tar Komutunun Temel Kullanımı

tar [seçenekler] [arşiv_adi.tar] [dosyalar]

tar -cvf yedek.tar /home/kullanici/

Tar.gz Dosyası Oluşturma

Genel Kural

tar -czf archive-name.tar.gz file1 file2 directory1 ...

• -c → Yeni arşiv oluşturur
• -z → gzip ile sıkıştırır
• -f → Çıktı dosyasının adını belirtir

Örnek Kullanımlar

Birden Fazla Dosya Arşivleme

tar -czf archive.tar.gz file1.txt file2.txt

Klasör Arşivleme

tar -czf web_backup.tar.gz /var/www/website

Belirli Dizine Kaydetme

tar -czf /home/user/archive.tar.gz file1 file2

*Eski tar sürümlerinde gzip desteği bulunmuyorsa şu yöntem kullanılabilir

tar -czf - file1 file2 | gzip > archive.tar.gz

Dosya ve Klasörleri Hariç Tutma

Arşiv oluştururken bazı dosya veya klasörlerin arşive dahil edilmesini istemeyebilirsiniz. Bu durumda –exclude seçeneğini kullanabilirsiniz.

tar -czf archive.tar.gz --exclude=dosya1.txt --exclude=klasor2 .

Farklı Sıkıştırma Teknikleri

Tar sadece gzip ile sınırlı değildir. İhtiyaca göre farklı sıkıştırma yöntemleri de kullanılabilir.

Bzip2 ile sıkıştırma

tar -cjf archive.tar.bz2 /home/user/files

Sadece arşiv (sıkıştırmasız)

tar -cvf archive.tar /etc/httpd/conf

Tar.gz Dosyalarını Açma

Bir .tar.gz arşivini açmak için tar -xzvf archive.tar.gz komutu kullanılır. Bu komut arşivdeki tüm dosyaları çıkarır, gzip sıkıştırmasını çözer, işlem detaylarını gösterir ve açılacak dosyayı belirtir. Eğer arşivi belirli bir klasöre çıkarmak isterseniz tar -xzvf archive.tar.gz -C /home/user/documents komutunu çalıştırabilirsiniz. Arşivin içeriğini çıkarmadan sadece hangi dosyaların bulunduğunu görmek için ise tar -tzf archive.tar.gz komutu yeterlidir.

x → Dosyaları çıkartır.

z → Gzip sıkıştırmasını çözer.

v → İşlem sırasında detayları listeler.

f → Açılacak dosyayı belirtir.

Linux’ta Tar ile Oyun Sunucusu Yedekleme

Linux sistemlerinde tar komutu, oyun sunucularını yönetenler için de güçlü bir yedekleme aracıdır. Minecraft, CS:GO veya Rust sunucularının harita ve mod dosyaları tek bir tar.gz arşivinde toplanarak hem güvenli saklanır hem de gerektiğinde kolayca geri yüklenebilir.

tar -czf minecraft_backup.tar.gz /home/minecraft/server

Oyun toplulukları için VPS ve VDS ile Kendi Oyun Sunucunuzu Oluşturun  yazımıza da göz atabilirsiniz. Burada hangi altyapının oyun performansı için daha uygun olduğunu detaylıca açıkladık.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

.tar.gz dosyası nedir?

Birden fazla dosyayı .tar ile arşivleyip, gzip ile sıkıştırarak oluşturulan dosya biçimidir.

Tar.gz dosyasını nasıl açabilirim?

tar -xzvf archive.tar.gz

.tar, .gz ve .tar.gz arasında fark nedir?

• .tar → Sıkıştırmasız arşiv dosyası
• .gz → Tek bir dosyanın sıkıştırılmış hali
• .tar.gz → Çoklu dosyaların hem arşivlenmiş hem de sıkıştırılmış hali

Tar.gz dosyasına sonradan yeni dosya ekleyebilir miyim?

tar -rvf archive.tar.gz yeni_dosya.txt komutuyla mevcut arşive yeni dosyalar ekleyebilirsiniz.

Çok büyük tar.gz arşivlerini nasıl parçalayabilirim?

split -b 500M archive.tar.gz parca_ komutunu kullanarak arşivi parçalayabilir, daha sonra cat parca_* > archive.tar.gz ile yeniden birleştirebilirsiniz.

Linux’ta tar.gz mi yoksa zip mi daha yaygındır?

Linux sistemlerinde tar.gz formatı çok daha yaygındır çünkü paketleme ve sıkıştırmayı birleştirir. Zip ise daha çok Windows tabanlı sistemlerde tercih edilir.